1

2

3

4

5

 

Rola ojca i matki w procesie wychowania

Rola ojca i matki w procesie wychowania jest różna. Różnica wynika oczywiście przede wszystkim z płci i odmiennych w związku z tym możliwości i zadań. Mówi się czasem, że matka jest bardziej łagodna i szybciej wybacza dziecku wszystkie przewinienia, ojciec natomiast jest tym bardziej surowym rodzicem, który wymierza kary. Czasem jest to prawda, ale pomijając stereotypy należy zaznaczyć, że faktycznie najczęściej jedno z rodziców jest łagodniejsze, drugie nieco bardziej skłonne do karania. Wydaje się, że jest to pożądana sytuacja, ale różnica ta, która wynika to z charakterów ojca i matki, nie powinna być zbyt duża. Niezależnie od tego należy dążyć, aby przekaz rodziców w procesie wychowania był spójny. Rolą ojca jest przede wszystkim przygotowanie synów do przyszłych obowiązków męża i ojca, natomiast rolą matki jest takie samo przygotowanie córek. Wszystko to jednak uogólnienia. W konkretnych rodzinach występują osoby o konkretnych cechach charakteru i to one często są dominujące w podejmowanych w procesie wychowania czynnościach. Każde z rodziców ma swoje konkretne zadania, zależne od tego, jak liczna jest rodzina i jakie dominują u nich cechy charakteru. Zależy też to od charakterów dzieci, często rodzeństwo jest od siebie zupełnie różne. Ogólnie należy stwierdzić, że, aby proces wychowania był skuteczny, należy dbać o stały, dobry kontakt z dziećmi.

Osoby samotnie wychowujące dzieci

Osoby samotnie wychowujące dzieci często mają trudniej, niż małżeństwa. Szczególnie, jeśli wychowują więcej niż jedno dziecko. Jeśli jednak wychowują jedynaka, również mają ciężko. Wynika to nie tylko z potrzeb materialnych, których zaspokojenie jest o wiele trudniejsze w pojedynkę, ale także o spełnienie prawidłowo roli obojga rodziców przez jedno z nich. Dla samotnych matek spełnienie roli ojca może okazać się najtrudniejszym zadaniem, tak samo prawidłowe wypełnienie roli matki może być niezwykle trudne dla ojca. Zawsze jednak należy pamiętać o najważniejszych elementach procesu wychowania: obraniu konkretnego modelu i trzymaniu się go w stosunku do wszystkich dzieci, chyba, że okazuje się nieskuteczny, następnie o okazywaniu dziecku stałego zainteresowania i miłości. Przy realizacji tych najważniejszych elementów, wszystkie pozostałe będą łatwiejsze do wykonania. Ogólnie osoba samotnie wychowująca dzieci ma dużo więcej obowiązków, nie tylko w procesie wychowania, ale także w kwestii zaspokojenia potrzeb materialnych rodziny. Dlatego też poszczególne elementy procesu wychowania mogą być nieco zaniedbane, ważne, aby koncentrować się na ich prawidłowym wykonaniu i zaniedbania ograniczać do minimum. Wówczas proces wychowania będzie z całą pewnością skuteczny i dzieci osoby samotnej wyrosną na dobrze przygotowanych do życia dorosłych.

Wyzwania w wychowaniu chłopców

Wyzwania w wychowaniu chłopców są często zupełnie inne niż w przypadku wychowania dziewczyn. Oczywiście jest wiele elementów wspólnych, szczególnie w początkowej fazie wychowania, kiedy to dzieci są małe i różnica płci nie jest jeszcze bardzo widoczna. Potem jednak różnice się nasilają i należy zwracać baczną uwagę na ich zaistnienie i radzenie sobie z nimi. Różnice oczywiście wynikają z płci, jednak także z przeżyć i doświadczeń, jakie stały się udziałem dzieci. Chłopcy często mają większe problemy z nauką, mogą też często sprawiać większe problemy wychowawcze. W wychowaniu syna największa jest rola ojca. Ojciec powinien wpoić dziecku konkretne zasady, którymi powinno się ono kierować. Ojciec też powinien przygotować syna do przyszłej roli męża i ojca. Powinien też przekazać mu wiedzę i odpowiednie umiejętności, konieczne dla prawidłowego spełniania wszystkich życiowych obowiązków. Wyzwaniem jest wychowanie chłopca na człowieka odpowiedzialnego, który nie będzie zaniedbywał obowiązków, nie będzie też miał problemów w życiu zawodowym. Rolą obojga rodziców jest pokazanie synowi, że jest on obiektem zainteresowania z ich strony oraz, że zawsze może na nich liczyć. To jest jeden z najistotniejszych elementów procesu wychowania, bez względu czy wychowuje się córkę czy syna.

Wyzwania w wychowaniu dziewczynek

Wychowanie dziewczynek różni się często od wychowania chłopców. Towarzyszą temu inne wyzwania i inne problemy. Wynika to z naturalnych różnic pomiędzy płciami, ale także z odmiennych doświadczeń, które najczęściej stają się udziałem chłopców i dziewczyn. Dziewczynki najczęściej dążą do przypodobania się koleżankom, do zwrócenia na siebie uwagi. Takie zachowania należy zauważać i przyglądać się im, jednak interweniować dopiero w razie konieczności, tzn., jeśli te zachowania przynoszą negatywne skutki. Dziewczynki często przykładają się bardziej do nauki, są jednak też narażone na większe zagrożenia zewnętrze. Mogą, bowiem łatwo stać się ofiarami przemocy, np. na tle seksualnym. Te zagrożenia z pewnością należy mieć na uwadze i przeciwdziałać im. Szczególnie duża jest tutaj rola matki, która powinna uczyć córkę, jak skutecznie minimalizować zagrożenie na tym tle. Inną kwestią jest odpowiednie przygotowanie dziewczynki do roli żony i matki. Wszystkie te elementy mogą mieć znaczenie dla całego dorosłego życia dziewczynki, później kobiety. Dlatego nie można zaniedbywać żadnego z nich, ani tracić zainteresowania życiem córki na każdym etapie procesu wychowania. Tylko wówczas można mieć nadzieję, że proces ten zakończy się sukcesem i córka wyrośnie na odpowiednio przygotowaną do życia kobietę.

Wychowanie w rodzinie wielodzietnej

Wychowanie w rodzinie wielodzietnej jest bardzo trudne, należy do najtrudniejszych sytuacji, z jakimi człowiek musi się zmierzyć w życiu. Przez rodzinę wielodzietną rozumie się taką, w której jest więcej niż troje dzieci. W tak licznej rodzinie jest niezwykle ważne, aby każdy jej członek miał zagwarantowane konkretne miejsce, którego nigdy nie straci. Miejsce, jakie dziecko zajmuje w rodzinie może decydować o jego przyszłym życiu, ponieważ kształtuje jego moralność i umiejętność współżycia z innymi. Rodzice, którzy wychowują więcej niż troje dzieci muszą zwracać szczególną uwagę, aby potrzeby żadnego dziecka nie były zaniedbane. Często jest to bardzo trudne. Poświęcenie należytej uwagi każdemu dziecku jest problematyczne, ale z pewnością opłacalne. Należy też zwracać uwagę na relacje, jakie mają między sobą dzieci. W licznych rodzinach relacje pomiędzy poszczególnymi członkami mogą być skomplikowane i rodzice powinni dokładać wszelkich starań, by szybko przeciwdziałać wszystkim objawom konfliktów. Należy kształtować postawy pomocniczości i wyrozumiałości wobec każdego. Wówczas dzieci wychowujące się w rodzinach wielodzietnych powinny wyrosnąć na ludzi dobrze przygotowanych do życia dorosłego. A o to przecież w procesie wychowania najbardziej chodzi i to jest najważniejsze w roli rodzica.

Problemy w wychowaniu jedynaka

Wychowanie jedynaka, tzn. dziecka, które nie ma rodzeństwa, jest niewątpliwie bardzo trudne, często trudniejsze niż wychowanie kilkoro dzieci. Wynika to z wielu przyczyn. Przede wszystkim należy postawić się w sytuacji samego dziecka, jedynaka. Często bywa on samotny, brakuje mu rówieśników, z którymi mógłby dzielić konkretne emocje i zachowania. Rodzice oczywiście mogą mu zastąpić rodzeństwo, ale nigdy nie będzie to do końca naturalne i przede wszystkim skuteczne. Poza tym jedynak znacznie później uczy się współżycia z ludźmi. Dziecko, które ma rodzeństwo uczy się od najmłodszego wieku, że są obok niego inni ludzie, z których potrzebami należy się liczyć. Jedynak uczy się tego dopiero w szkole. Dlatego rodzice jedynaka powinni kłaść duży nacisk na tego rodzaju naukę dla swojego dziecka. W praktyce oznacza to aranżowanie sytuacji, w których będzie ono miało styczność z innymi ludźmi, najlepiej w swoim wieku. Wszystko to jest niezwykle istotne, może, bowiem decydować o przyszłości dziecka. Ale ta nauka idzie nawet dalej. Dziecko, które było jedynakiem i nie doświadczyło należytego zainteresowania ze strony rodziców, może mieć problemy nie tylko w życiu społecznym, ale też w radzeniu sobie w pracy czy nawet w założeniu rodziny. To wszystko należy mieć na uwadze i poświęcać dziecku tym więcej uwagi i okazywać tym więcej miłości, im bardziej samotne jest ze względu na bycie jedynakiem.

Rodzaje kar w procesie wychowania

Rodzaje kar w procesie wychowania mogą być przeróżne. Oczywiście współcześnie jest wielki nacisk na odejście od stosowania jakiejkolwiek przemocy w rodzinie, czy to fizycznej czy psychicznej. Przez przemoc rozumie się także stosowanie kar cielesnych. I choć można dyskutować, czy kara cielesna jest tym samym, co przemoc, nie ma wątpliwości, że można zastosować zupełnie inne rodzaje kar. Inną formą przemocy jest przemoc psychologiczna, polegająca na nadmiernym strofowaniu dziecka lub poniżaniu go. Tego z pewnością nie należy robić, ponieważ obniża się samoocenę dziecka, co w przyszłości może doprowadzić do tego, że będzie ono miało kłopoty w życiu. Rodzaje kar, jakie najczęściej wymieniają obecnie psychologowie to tzw. szlaban, czyli zakaz wychodzenia z domu lub pokoju dziecka przez jakiś konkretny czas. Jest to dobra metoda, pokazująca dziecku, że musi się podporządkować konkretnym zasadom i za konkretne czyny grozi mu konkretna kara. Innym rodzajem kar jest zakaz używania jakiegoś przedmiotu, np. komputera lub telewizora. Można też zastosować zakaz jedzenia słodyczy. Wszystko to może być wychowawcze, jeśli jest stosowane z miłością i pokazuje dziecku, że rodzice się nim interesują. Nie powinno być sytuacji, w której dziecko jest karane nadmiernie lub w sposób ciągły. Wówczas przestanie to być wychowawcze i może wywołać bunt dziecka, co nigdy nie kończy się dobrze.

Nagradzanie w procesie wychowania

Nagradzanie jest równie ważne w procesie wychowania, jak stosowanie kar. System nagród i kar jest, bowiem jednym z konkretnych modeli wychowawczych. W tym modelu kary i nagrody powinny być stosowane w takim samym stopniu. Tak jak kary powinny być adekwatne do przewinienia, tak i nagrody adekwatne do zasług. Jest wiele korzyści wynikających ze stosowania nagród. Pierwszą jest przekonanie dziecka, że za konkretne czynności i działania spotka go nagroda, co zachęci go do czynienia tychże dobrych rzeczy. Drugą korzyścią jest świadomość dziecka, że rodzice interesują się jego życiem i czynami i może na nich zawsze liczyć. Okazanie tego dziecku jest bardzo istotne. Jest duża szansa, że wówczas dziecko jeszcze chętniej będzie popełniało uczynki, które podobają się rodzicom. Chcąc być nagrodzone, ale też chcąc zwrócić uwagę rodziców, w pozytywnym sensie. Oczywiście, jak wspomniano, nagroda, aby była wychowawcza, musi być adekwatna do zasług. Popularną formą nagrody są kieszonkowe lub pozwolenie dziecku na coś, na co by się normalnie nie pozwoliło, np. dodatkowy wyjazd ze znajomymi, lub też zakup dodatkowego sprzętu, które dziecko chciałoby mieć, np. zabawka, komputer, itp. Każdy rodzic sam wybiera nagrody. Jest jednak pewne, że w tym modelu wychowawczym należy zawsze być skoncentrowanym i nie pomijać żadnych czynności dziecka. W przeciwnym razie może ono odbierać sprzeczne sygnały, a to nigdy nie jest pożądane.

Karanie w procesie wychowania

Karanie jest dość istotnym elementem procesu wychowania. Jest tak z wielu przyczyn. Przede wszystkim należy skupić się na skutkach, jakie niosą z sobą wszelkiego rodzaju kary. Po pierwsze, dziecko ukarane adekwatnie do przewinienia ma możliwość przekonania się, że każde przewinienie rodzi niekorzystne konsekwencje, w tym przypadku niekorzystne dla niego samego, bowiem kara powinna być w jakiś sposób dotkliwa. Powinna też uczyć. Jeśli dziecko zapamięta, że za dany czyn spotkała go konkretna nieprzyjemność, być może nie powtórzy już tej samej czynności w przyszłości. Drugą rolą wychowania jest pokazanie, że rodzice interesują się dzieckiem, ale też, że to oni mają władzę nad nim. Oczywiście nie można tutaj dopuścić do jakiejkolwiek przesady, czy nadużycia roli kary w procesie wychowania. Kara musi być adekwatna do przewinienia. Są też pewne rodzaje kar, które w ogóle nie powinny być stosowane. Jest udowodnione naukowo, że jakakolwiek forma przemocy w rodzinie rodzi bardzo negatywne konsekwencje, także w psychice dziecka. Dlatego wedle większości psychologów, kary cielesne nie powinny być stosowane. Najpopularniejsze obecnie kary to szlaban (zakaz wychodzenia z domu przez określony czas) oraz zakaz używania konkretnego przedmiotu, którego używanie sprawia dziecku przyjemność, np. komputera czy telewizora. Takie kary są jak najbardziej dopuszczalne i wychowawcze, natomiast, jak już wspomniano, kara powinna być zawsze adekwatna do przewinienia.

Opłacalność wychowania bezstresowego

Współcześnie, kiedy to wychowanie dołączyło do obszarów zainteresowania nauki, pojawiło się wiele modeli wychowawczych, które rozróżnia nauka i psychologowie zajmujący się tematem. Wychowanie bezstresowe należy z pewnością do popularnych, choć jednocześnie dość kontrowersyjnych modeli. Jego popularność wynika z faktu, że współcześnie kładzie się nacisk na brak stresu w procesie wychowania oraz w rodzinie. Wychowanie bezstresowe jest natomiast najmniej kojarzącym się z jakąkolwiek przemocą, choćby psychiczną. Ten model nie dopuszcza jakichkolwiek metod czy czynności, które mogą wywołać stres u dziecka. Nie ma, zatem możliwości, aby dziecko karać czy też poważnie upominać. Rodzice, którzy uważają, że dla ich dzieci najlepszy jest całkowity brak stresu, stosują ten model. Z kolei kontrowersje związane z tym modelem wychowawczym polegają na braku, zdaniem krytyków, wystarczającej roli rodziców, oraz na niedostatecznym przedstawieniu dziecku różnicy między dobrem a złem. Krytycy tego modelu podkreślają, że dziecko nie wie, kiedy robi coś złego, jeśli nikt go nie upomni. Rodzice zaś wyłączają się całkowicie z procesu wychowawczego. Zdaniem zwolenników wychowania bezstresowego, jest to najnowocześniejszy i przynoszący najlepsze rezultaty model wychowawczy. Bez względu na to, czy popieramy ten model czy też nie, powinniśmy pamiętać, że w każdym modelu należy okazywać dziecku miłość i zainteresowanie. To wydaje się być najważniejsze.